Terminalga birinchi kirish: shell nima va bash/zsh nimasi bilan farq qiladi

Linuxni o'rnatib bo'lgach ko'pchilik yangi boshlovchi birinchi marta qora ekranli, oq harflar chiqadigan terminalni ochganda biroz cho'chib qoladi. Grafik interfeysga o'rgangan ko'z uchun bu manzara qadimiy va qo'rqinchli tuyulishi mumkin. Aslida esa terminal - Linux bilan eng to'g'ridan-to'g'ri, eng tez va eng kuchli muloqot qilish vositasi. Va uni tushunish uchun avval bitta muhim tushunchani, ya'ni shellni bilib olish kerak.

Terminal va shell bir xil narsami?

Ko'p odam bu ikki so'zni bir-birining o'rnida ishlatadi, lekin ular aslida boshqa-boshqa narsalar.

Terminal - bu shunchaki oyna, ya'ni sizga matn kiritish va natijani ko'rish imkonini beruvchi dastur. U o'zi hech narsani "tushunmaydi" - u faqat klaviaturadan kelgan matnni qabul qilib, uni boshqa dasturga uzatadi va javobni ekranga chiqaradi.

Shell esa aynan o'sha matnni tushunadigan va bajaradigan dastur. Siz terminalga ls deb yozganingizda, terminal bu so'zni shunchaki qabul qiladi, lekin uni haqiqatda tushunib, kerakli buyruqni ishga tushiradigan narsa - bu shell. Ya'ni terminal - bu eshik, shell esa o'sha eshik ortidagi tarjimon va ijrochi.

Boshqacha aytganda: terminal - muhit, shell - o'sha muhitda ishlaydigan dastur. Va aynan shu shell orqali siz fayllarni ko'rasiz, dastur ishga tushirasiz, papkalar orasida yurasiz va butun tizimni boshqarasiz.

Nega bir nechta shell mavjud

Xuddi distributivlar kabi, shell'lar ham bir nechta bor va ularning har biri o'z xususiyatiga ega. Eng ko'p uchraydigan ikkitasi - bash va zsh.

Bash (Bourne Again Shell) - deyarli barcha Linux distributivlarida standart bo'lib o'rnatilgan shell. U 1989-yilda yaratilgan va o'shandan beri Linux dunyosining "default" tanlovi bo'lib qolmoqda. Bash barqaror, keng tarqalgan va deyarli har qanday tizimda mavjud. Internetdagi ko'plab qo'llanmalar, skriptlar va misollar aynan bash uchun yozilgan. Shu sababli, agar siz Linuxni endigina o'rganayotgan bo'lsangiz, birinchi shell sifatida bash bilan tanishish eng mantiqiy yo'l.

Zsh (Z Shell) - bashga juda o'xshash, lekin qo'shimcha qulayliklarga ega shell. Masalan, zsh buyruqlarni yozishda aqlliroq avtomatik to'ldirish taklif qiladi, xatolarni yaxshiroq tushunadi va Oh My Zsh kabi qo'shimcha sozlamalar orqali terminalni ancha chiroyli va funksional qilish mumkin. Aynan shu sabab bilan zsh dasturchilar orasida juda mashhur - hatto Apple 2019-yildan boshlab macOS'da standart shell sifatida bashdan zsh'ga o'tgan.

Ikkalasi ham aslida bir xil vazifani bajaradi - buyruqlarni qabul qilib, ularni bajaradi. Farq asosan qulaylik, sozlash imkoniyatlari va foydalanuvchi tajribasida.

Terminalga birinchi marta kirganda nima ko'rasiz

Terminalni ochganingizda, odatda quyidagiga o'xshash qatorni ko'rasiz:

farrux@ubuntu:~$

Bu qator prompt deb ataladi va u sizga uch narsani aytadi:

• farrux - hozir tizimga kirgan foydalanuvchi nomi.
• ubuntu - kompyuter (host) nomi.
• ~ - hozir turgan joyingiz, ya'ni joriy papka. ~ belgisi foydalanuvchining "uy papkasi"ni bildiradi (/home/farrux).

$ belgisi esa oddiy foydalanuvchi sifatida ishlayotganingizni bildiradi. Agar bu o'rniga # belgisini ko'rsangiz, demak siz root, ya'ni tizimning eng yuqori huquqiga ega foydalanuvchi sifatida ishlayapsiz - bu holatda ehtiyot bo'lish kerak, chunki root rejimida deyarli hech qanday cheklov yo'q.

Birinchi qadamlar

Terminalda cho'chib qolmaslik uchun eng yaxshi yo'l - bir nechta zararsiz buyruqni sinab ko'rish. Masalan:

• pwd - joriy turgan papkangiz to'liq manzilini ko'rsatadi (print working directory).
• whoami - hozir qaysi foydalanuvchi sifatida kirganingizni aytadi.
• date - joriy sana va vaqtni chiqaradi.
• echo salom - ekranga oddiygina "salom" so'zini chiqaradi.

Bu buyruqlarning hech biri tizimga zarar yetkazmaydi, shuning uchun ular terminal bilan birinchi tanishuv uchun juda mos. Ularni yozib, Enter tugmasini bosishingiz kifoya - shell darhol javob qaytaradi.

Qaysi shell bilan boshlash kerak

Yangi boshlovchi uchun tavsiya oddiy: bashdan boshlang. U standart, keng tarqalgan va deyarli barcha qo'llanmalar, kitoblar va kurslar aynan bash asosida tushuntiriladi. Bashni yaxshi o'zlashtirgandan so'ng, agar istasangiz, zsh'ga o'tish va uni Oh My Zsh kabi vositalar bilan sozlash unchalik qiyin bo'lmaydi - chunki ikkalasining asosiy mantig'i deyarli bir xil.